Kawiarnia, która przywraca godność – o społecznej roli Stowarzyszenia Miłosierdzia św. Wincentego à Paulo w Sopocie. Autorka: Ela Bajda

Działalność Stowarzyszenia Miłosierdzia św. Wincentego à Paulo w Sopocie kojarzona jest przede wszystkim z udzielaniem pomocy materialnej. W rzeczywistości jego misja jest znacznie szersza – obejmuje tworzenie miejsca, w którym każdy człowiek może doświadczyć szacunku, życzliwości i poczucia, że nie jest pozostawiony sam sobie.

Sercem działalności Stowarzyszenia jest kawiarnia 

otwarta trzy razy w tygodniu (w poniedziałek, środę oraz piątek, w godzinach od 14.00 – 17.00) . To miejsce, w którym każdy potrzebujący może otrzymać ciepły posiłek, napić się kawy lub herbaty i usiąść przy wspólnym stole. Odwiedzają ją zarówno osoby, które regularnie korzystają z naszego wsparcia, jak i osoby przekraczające jej próg po raz pierwszy. Przez lata działalności nie zdarzyło się, aby podczas dyżuru kawiarnia świeciła pustkami – zawsze pojawia się ktoś, kto potrzebuje pomocy, chwili wytchnienia, rozmowy lub po prostu obecności drugiego człowieka.

Drzwi kawiarni są otwarte dla wszystkich osób potrzebujących. Jej funkcjonowanie opiera się jednak na zasadach, które pozwalają budować atmosferę wzajemnego zaufania i bezpieczeństwa. Oczekujemy wzajemnego szacunku oraz dbałości o wspólną przestrzeń. Aby zapewnić wszystkim poczucie bezpieczeństwa i komfortu, prosimy, by z kawiarni korzystały osoby zachowujące trzeźwość.

Wyjątkowość tego miejsca polega na tym, że osoby doświadczające bezdomności czy ubóstwa mogą usiąść przy kawiarnianym stoliku jak każdy inny gość. Dla wielu z nich jest to jedyna przestrzeń, w której nie są oceniani ani postrzegani przez pryzmat swojej sytuacji życiowej. Mogą usiąść przy wspólnym stole, bez pośpiechu zjeść ciepły posiłek, napić się kawy, odpocząć lub porozmawiać.

Działalność kawiarni nie ogranicza się jednak do zaspokajania podstawowych potrzeb. Dla wielu osób staje się ona namiastką domu – miejscem, gdzie jest wspólny stół, ciepły posiłek i życzliwa obecność innych ludzi. Zimą można się ogrzać, a przez cały rok skorzystać z pralki i suszarki. Dla osób mieszkających w pustostanach, na działkach czy w innych miejscach niemieszkalnych jest to często jedyna okazja, by zadbać o higienę i godne funkcjonowanie. Niejednokrotnie jest to również doświadczenie odmienne od trudnych wspomnień związanych z domem rodzinnym – miejsce, w którym człowiek spotyka się z szacunkiem i akceptacją.

Wsparcie Stowarzyszenia obejmuje również pomoc w dostępie do leczenia. 

Osoby znajdujące się w trudnej sytuacji finansowej mogą zwrócić się do Stowarzyszenia o pomoc w wykupieniu leków. Po zrealizowaniu recepty w aptece koszt zakupu zostaje udokumentowany fakturą wystawioną na Stowarzyszenie, które pokrywa należność. Z pomocy tej korzystają między innymi osoby starsze, których sytuacja zdrowotna wymaga regularnego leczenia, ale także osoby, które po odbyciu kary pozbawienia wolności wracają do społeczeństwa i znajdują się w trudnej sytuacji życiowej. W ramach prowadzonej działalności w kawiarni udostępniane są również podstawowe leki dostępne bez recepty, w tym środki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, oraz materiały opatrunkowe. Z tej formy wsparcia mogą korzystać osoby znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej, które potrzebują podstawowych środków związanych ze zdrowiem i higieną.

Ważnym obszarem działalności Stowarzyszenia jest również nieodpłatne udostępnianie sprzętu rehabilitacyjnego i pomocniczego. W porozumieniu z władzami parafii udostępnione zostały pomieszczenia, w których działa bezpłatna wypożyczalnia sprzętu dla osób potrzebujących. Można w niej wypożyczyć m.in. łóżka rehabilitacyjne, wózki dla osób z niepełnosprawnościami, chodziki dla osób starszych oraz kule ortopedyczne dla osób mających trudności z poruszaniem się. Sprzęt dostępny w wypożyczalni pozyskiwany jest dzięki darowiznom i zaangażowaniu darczyńców. Dzięki temu osoby, których nie stać na zakup drogiego sprzętu, mogą otrzymać pomoc wtedy, kiedy jest ona najbardziej potrzebna – po chorobie, w okresie rekonwalescencji, w związku z niepełnosprawnością czy ograniczoną sprawnością ruchową.

W założeniach Stowarzyszenia pomoc ma odpowiadać na indywidualne potrzeby każdego człowieka. Nie zakłada się jednej, właściwej formy korzystania ze wsparcia ani nie oczekuje określonych postaw od osób zgłaszających się po pomoc. Stowarzyszenie nie dokonuje podziału osób korzystających z pomocy ze względu na motyw ich obecności. Zarówno osoby przychodzące przede wszystkim po ciepły posiłek, jak i te, dla których z czasem ważne stają się relacje oraz poczucie wspólnoty, są przyjmowane z jednakową życzliwością i szacunkiem. 

Każdy człowiek ma inne potrzeby i znajduje się na innym etapie życia. 

Dla jednych najważniejsze jest zaspokojenie głodu i możliwość ogrzania się, inni stopniowo przełamują nieufność i otwierają się na kontakt z drugim człowiekiem. Nasze doświadczenie pokazuje, że kiedy podstawowe potrzeby zostają zaspokojone, wiele osób stopniowo otwiera się na kontakt z innymi. Wigilie, śniadania wielkanocne i inne spotkania przy wspólnym stole pozwalają doświadczyć atmosfery bliskości i akceptacji. Dla wielu uczestników są to jedyne święta spędzane wśród ludzi, którzy pamiętają o ich obecności.

Pomoc oferowana przez Stowarzyszenie ma również wymiar aktywizujący. Podopieczni są zachęcani do współtworzenia życia kawiarni – przygotowują kawę i herbatę, pomagają przy wydawaniu posiłków oraz dbają o porządek. Korzystanie z pralki odbywa się według ustalonego harmonogramu, co uczy odpowiedzialności, planowania i respektowania wspólnych zasad. Dzięki temu osoby korzystające z pomocy nie są wyłącznie jej odbiorcami, ale stają się współgospodarzami miejsca. Tak rozumiana pomoc wzmacnia poczucie sprawczości i pomaga stopniowo odzyskiwać samodzielność.

Stowarzyszenie odpowiada również na potrzeby wykraczające poza pomoc żywnościową. Dysponuje aktualną wiedzą o systemie wsparcia funkcjonującym w Trójmieście i pomaga osobom znajdującym się w kryzysie odnaleźć się w często skomplikowanym systemie pomocy. Wolontariusze udzielają informacji, gdzie można uzyskać dokumenty tożsamości, skorzystać ze świadczeń pomocy społecznej, otrzymać wsparcie psychologiczne lub rozpocząć terapię uzależnień. Pomagają także w wypełnianiu niezbędnych formularzy oraz kierują do właściwych instytucji i organizacji.

Podopieczni otrzymują również informacje o noclegowniach, schroniskach, ogrzewalniach, mobilnych punktach higieny oraz miejscach oferujących pomoc żywnościową i socjalną. 

Istotnym elementem działalności jest także współpraca z lekarzami i stomatologami, którzy nieodpłatnie udzielają pomocy osobom w kryzysie bezdomności. Takie sieciowanie działań sprawia, że osoby zgłaszające się do kawiarni nie pozostają same ze swoim problemem, lecz otrzymują realną szansę na skorzystanie z kompleksowego systemu wsparcia.

Jedną z ważniejszych wartości Stowarzyszenia jest budowanie społeczności opartej na relacjach, zaufaniu i wzajemnej życzliwości. Kawiarnia działa regularnie trzy razy w tygodniu, dzięki czemu dla wielu podopiecznych staje się stałym miejscem spotkań. Z czasem poznają się po imieniu, rozmawiają, wymieniają kontaktami i interesują się nawzajem swoim losem. Powstają relacje, które dla osób doświadczających samotności i wykluczenia społecznego mają szczególne znaczenie.

Poczucie bezpieczeństwa wzmacnia również stały zespół pełniący dyżury. Podopieczni spotykają te same osoby, dzięki czemu stopniowo buduje się wzajemne zaufanie. Znajomość z imienia, życzliwe rozmowy i regularny kontakt sprawiają, że łatwiej otwierają się na rozmowę, proszą o pomoc i dzielą się swoimi trudnościami.

Społeczność tworzona przez Stowarzyszenie obejmuje jednak nie tylko podopiecznych.

Wokół jego działalności od lat skupia się grono wolontariuszy, darczyńców i mieszkańców, którzy regularnie angażują się w pomoc. Dzięki życzliwości parafii raz w miesiącu organizowane są kwesty na rzecz działalności Stowarzyszenia. Przed świętami prowadzone są zbiórki żywności i artykułów pierwszej potrzeby, a lokalne sklepy Mercus oraz Miro organizują zbiorki produktów spożywczych. Mieszkańcy przekazują odzież, wyposażenie kawiarni oraz inne potrzebne rzeczy, często zachęcając do pomocy rodzinę i znajomych.

Kilka razy w roku organizowane są kiermasze charytatywne, licytacje, podczas których oferowane są ręcznie wykonane przez członków Stowarzyszenia ozdoby okolicznościowe. W działania Stowarzyszenia angażują się także dwie szkoły podstawowe z Gdańska, organizując świąteczne zbiórki odzieży i artykułów spożywczych. Dzięki temu dzieci i młodzież uczą się wrażliwości społecznej oraz odpowiedzialności za osoby znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej.

Można zaryzykować stwierdzenie, że działalność Stowarzyszenia przyczynia się do zmniejszania społecznego dystansu wobec osób doświadczających bezdomności i ubóstwa oraz sprzyja kształtowaniu postaw opartych na solidarności, odpowiedzialności i wrażliwości na potrzeby drugiego człowieka. Choć wpływ ten trudno jednoznacznie zmierzyć, można wskazać konkretne zjawiska obserwowane w lokalnej społeczności. Wieloletnie, niezmienne zaangażowanie mieszkańców, przedsiębiorców, szkół i wolontariuszy pokazuje, że problem ubóstwa i bezdomności nie pozostaje obojętny dla mieszkańców. Osoby znajdujące się w kryzysie przestają być anonimowe – stają się ludźmi, których historie są znane, a potrzeby dostrzegane.

Stowarzyszenie Miłosierdzia św. Wincentego à Paulo w Sopocie jest czymś więcej niż organizacją świadczącą pomoc charytatywną. To miejsce, które odpowiada na najbardziej podstawowe ludzkie potrzeby – zapewnia pożywienie, bezpieczeństwo, akceptację, życzliwą obecność drugiego człowieka oraz pomaga odzyskać poczucie własnej godności. Pomoc materialna staje się tu często pierwszym krokiem do odbudowy relacji, zaufania i nadziei na zmianę. Wokół działań Stowarzyszenia od lat skupia się lokalna społeczność – mieszkańcy, wolontariusze, szkoły, przedsiębiorcy i darczyńcy – których łączy idea solidarności oraz odpowiedzialności za drugiego człowieka. Można zaryzykować stwierdzenie, że ta codzienna, konsekwentna współpraca sprzyja budowaniu większej wrażliwości społecznej, ogranicza dystans wobec osób doświadczających ubóstwa i bezdomności oraz zachęca do dostrzegania w nich przede wszystkim człowieka, a nie wyłącznie jego życiowego kryzysu. Pokazuje również, że nawet niewielkie, lecz systematyczne działania mogą realnie wpływać na życie pojedynczych osób i stopniowo zmieniać sposób,  w jaki lokalna społeczność postrzega tych, którzy najbardziej potrzebują wsparcia.

Tekst powstał w ramach prac uczestników Szkoły Reprezentacji i Partycypacji OFOP-u, która jest dofinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027. #FunduszeUE