Premiera raportu Civic Space 2026

Wczoraj w Parlamencie Europejskim został zaprezentowany najnowszy raport Civic Space Watch: Civic Space Report 2026, przygotowany przez naszą europejską federację European Civic Forum i jej członków. OFOP miał w nim także swój udział, przygotowując rozdział o sytuacji społeczeństwa obywatelskiego w Polsce.

Ataki, zmiany prawne, kampanie dezinformacyjne – kurcząca się przestrzeń obywatelska –  to wyzwania, z jakimi mierzą się dziś organizacje społeczeństwa obywatelskiego w całej Europie. OFOP wraz z partnerami międzynarodowymi uczestniczy w monitorowaniu tych zjawisk, analizując sytuację organizacji w Polsce.

Solidarność i współpraca pozwalają nam nagłaśniać pojawiające się wyzwania, współtworzyć debatę europejską, ale także wspólnie zabiegać na forum instytucji Unii Europejskiej o rozwiązania wzmacniające sektor obywatelski.

Najważniejsze wnioski z raportu Civic Space Watch:

1. Kampanie dezinformacyjne i ataki na organizacje – wysuwanie bezpodstawnych zarzutów i budowanie atmosfery podejrzeń to zjawiska pojawiające się zarówno na poziomie UE, jak i w kilku państwach członkowskich. Ich celem jest podważenie zasadności finansowania organizacji. Kraje, w których pojawiły się tego rodzaju wyzwania, to Austria, Bułgaria, Niemcy, Węgry, Słowacja.
2. Władze publiczne ograniczają dostęp do finansowania dla organizacji zajmujących się rzecznictwem – tego rodzaju przypadki pojawiły się między innymi w Belgii, Czechach, Danii, Francji, na Węgrzech, w Hiszpanii i Wielkiej Brytanii, ale także w instytucjach UE. Wyraźne są: efekt mrożący, autocenzurowanie przekazu i ograniczenie podejmowanych działań rzeczniczych.
3. Pod pozorem zapewniania przejrzystości atakowane są organizacje korzystające z zagranicznego finansowania. Chociaż dyrektywa UE w sprawie obrony demokracji w obecnym kształcie jest lepsza niż zapowiadane wcześniej projekty to jednak może być ona wykorzystywana do przyjmowania niebezpiecznych przepisów o „zagranicznych agentach” w państwach członkowskich
4. W Europie utrwaliła się tendencja do normalizacji represyjnych przepisów i praktyk mających na celu kryminalizację pokojowych ruchów protestacyjnych. Przypadki użycia nadmiernej siły, arbitralnych zatrzymań i nękania odnotowano w Austrii, Belgii, Bułgarii, Danii, Francji, Włoszech, Holandii, Portugalii, Serbii, Hiszpanii oraz Wielkiej Brytanii.
5. Kryminalizacja solidarności z migrantami i uchodźcami stała się w Europie zjawiskiem o charakterze strukturalnym.
6. W całej Europie rządy rozszerzają uprawnienia w zakresie gromadzenia danych i monitorowania przy użyciu zaawansowanych technologii, co przekłada się także na autonomię działania organizacji społeczeństwa obywatelskiego.
7. Możliwości uczestnictwa organizacji społeczeństwa obywatelskiego w procesach konsultacji społecznych na poziomie UE, dostęp do informacji oraz zorganizowany dialog pozostawały ograniczone. Dotyczyło to w szczególności procesów deregulacyjnych, które konsultowane były głównie z przedstawicielami/kami biznesu.
8. Pomimo ogólnego pogorszenia się sytuacji przestrzeni obywatelskiej w całej Europie w 2025 roku społeczeństwo obywatelskie nadal potrafiło dostosowywać się do nowych warunków, stawiać opór i osiągać wymierne efekty (w działaniach rzeczniczych, strategicznych postępowaniach sądowych oraz nieustannej mobilizacji).