Widzimy się tej jesieni! Data X OFIP!

Tej jesieni 8-9 lub 15-16 października (ostateczna datę potwierdzimy niebawem) odbędzie się w Warszawie jubileuszowe X Ogólnopolskie Forum Inicjatyw Pozarządowych! 

OFIP to przestrzeń na rozmowę o rzeczach najważniejszych z perspektywy osób, które angażują się w działania społeczne i obywatelskie. 

Zapisz daty w swoim kalendarzu i daj nam znać, jakie Twoim zdaniem tematy powinny zostać poruszone na najbliższym Forum poprzez FORMULARZ 

To już X OFIP! Podczas jubileuszowej edycji znajdzie się miejsce na nostalgię i wspominki. Uruchomimy niebawem OFIP-ową Kapsułę – przeszukajcie swoje albumy fotograficzne, pamiątki i wspomnienia –  chcemy je zebrać w cyfrowej wersji i wspólnie przejrzeć ile osobistych historii osób i organizacji wiąże się z naszym Forum. 

Jednym z elementów, jakie zawsze towarzyszą OFIP-owi jest wspólny namysł, jak możemy wspierać systemowo rozwój sektora obywatelskiego. Poniżej przedstawiamy wstęp do tego tematu i tegorocznego Forum.

Stopniowo będziemy informować o szczegółach wydarzenia. Ale na pewno widzimy się jeszcze w tym roku!

Nic o nas bez nas, czyli najbliższy OFIP
rzecz o strategii rozwoju społeczeństwa obywatelskiego

Historia strategii rozwoju społeczeństwa obywatelskiego w Polsce ma długą tradycję (dla przejrzystości tekstu opowiem ją na zakończenie), ale za każdym razem dyskusja zaczyna się od nowa. I to nie tylko dlatego, i chyba nie przede wszystkim, że społeczeństwo obywatelskie się zmienia i dochodzą coraz to nowe osoby i nowe organizacje, ale przede wszystkim dlatego, że po stronie rządu pojawiają się zupełnie nowi decydenci, którym trzeba od nowa tłumaczyć:

– że społeczeństwo obywatelskie jest i musi być niezależne od administracji, i że to co władza może i powinna to jedynie bardzo ostrożne „wspieranie rozwoju” społeczeństwa obywatelskiego;
– że podmiotem, a nie przedmiotem w budowaniu wszelkich strategii dotyczących społeczeństwa obywatelskiego są obywatele i ich organizacje.

Razem czy osobno

W wyniku konsultacji społecznych i uwag środowiska organizacji pozarządowych zgłoszonych do Strategii Rozwoju Polski do 2035 r., podjęto decyzję, że powstanie Strategia Rozwoju (nazwa sama mówi, że lekcja – patrz niżej – nie została dobrze odrobiona) Społeczeństwa Obywatelskiego, która w jakimś sensie rozwiąże wiele różnych problemów i odpowie na wiele postulatów organizacji. I to w zasadzie dobra informacja, choć przecież powszechnie wiadomo, że jednym ze sposób na problem, z którym władza nie umie sobie poradzić jest powołanie zespołu lub rozpoczęcie prac nad dokumentem. Jednak weźmy tę decyzję za dobrą monetę. Jeśli tak, to podstawowym pytaniem pozostaje: kto i jak będzie tę strategię pisał? Nie mówimy jeszcze na razie o tym, kto i jak będzie potem tę strategię wdrażał, choć to może i ważniejsze.

Możliwe są trzy opcje, kto ciekaw szczegółów zachęcam do przeczytania tekstu do końca. Pierwsza – jak za rządów Prawa i Sprawiedliwości – to rząd sobie sam, ze swoimi ekspertami, przygotuje odpowiedni dokument. Kto jak kto, ale rząd to zawsze wie najlepiej. Druga opcja – powoła się zespół, który pod światłym kierownictwem administracji wypracuje uzgodnione rozwiązania. O tym, czym kończy się taka wspólna praca, mogliśmy się przekonać na przykładzie np. Rady ds. Prezydencji czy udziału Grupy roboczej przy tworzeniu nowelizacji Ustawy o pożytku OFOP. Meandry nowelizacji i jasne stanowisko organizacji – Artykuł – ngo.pl. Choć przecież nie zawsze taka praca musi być skazana na porażkę. Jest jeszcze trzeci sposób pracy, który doprowadził do uchwalenia przez Radę Ministrów 7 czerwca 2005 roku Strategii Wspierania Rozwoju (wtedy rządzący to zrozumieli) Społeczeństwa Obywatelskiego na lata 2007-2013. To metoda, gdy rząd wprost odwołuje się do dokumentów przygotowanych przez same organizacje.

Łaska pańska na pstrym koniu jeździ

Możemy więc czekać, aż łaskawie rząd przedstawi nam do konsultacji jakiś projekt strategii. To przecież nie wymaga żadnego wysiłku, choć jak wiadomo, na etapie konsultacji posprzeczamy się jedynie o przysłowiowe „przecinki”, a pewnie ta czy inna grupa nawet wywalczy sprzyjające dla siebie zapisy. Jednak ogólny kierunek, filozofia, najważniejsze cele nie będą odzwierciedlały potrzeb społeczeństwa obywatelskiego, ale potrzeby rządu wobec społeczeństwa obywatelskiego. A to przecież nie to samo. 

Alternatywą jest zakasanie rękawów i wzięcie się do pracy. Przygotowanie własnego dokumentu czy też zbioru dokumentów. Nie zabieganie o drobne poprawki, ale uwzględnienie naszego punktu widzenia. 

Zbliża się X OFIP. Święto organizacji, które od lat było miejscem, z którym wiązały się najważniejsze dokumenty przygotowywane przez organizacje (patrz niżej). Nic nie stoi na przeszkodzie, by do tego czasu taki dokument, lub chociaż główne jego założenia, przygotować. 

Trochę historii OFIP-ów

I OFIP (21-22 września 1996 roku)
Powstaje Manifest polskich organizacji pozarządowych* oraz Karta Zasad Działania Organizacji Pozarządowych, nadal aktualna, której zasady realizuje wiele organizacji.  Społeczniczki i społecznicy – uznając zaangażowanie obywateli w życie społeczne za podstawę dojrzałej demokracji – zadeklarowali chęć przejęcia części odpowiedzialności za Polskę i gotowość współpracy na rzecz wspólnego dobra z administracją publiczną, biznesem, mediami i partiami politycznymi w oparciu o zasady partnerstwa i poszanowania wzajemnej odrębności. Powstał dokument pt. „Zaproszenie do debaty o miejscu i roli pomocy społecznej w naszym społeczeństwie”, pakiet informacyjny mający na celu zaopiniowanie przez organizacje projektu Ustawy o Działalności Pożytku Publicznego.

II OFIP (4-5 września 1999 roku)
Przyjęto Stanowisko II Ogólnopolskiego Forum Inicjatyw Pozarządowych w sprawie sytuacji trzeciego sektora, które było silnym głosem na rzecz prawnego uregulowania problemów organizacji pozarządowych.

III OFIP (20-22 września 2002 roku) „Państwo – wspólne dobro”
Ponowiono wezwanie do przyjęcia nowych rozwiązań prawnych pod hasłem „Aktywność obywateli warunkiem funkcjonowania państwa”. Powstała lista 28 postulatów dotyczących rozwoju państwa obywatelskiego. Ujęto w nim bariery i zagrożenia dla rozwoju sektora organizacji pozarządowych, szanse dla NGO oraz wyzwania przed którymi stoją organizacje pozarządowe.

• Rok 2003 Uchwalona zostaje Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

IV OFIP (23-24 września 2005 roku)
W oparciu o autorski tekst „Głos w dyskusji nad wizją społeczeństwa obywatelskiego w Polsce” przyjęta zostaje „Wizja rozwoju społeczeństwa obywatelskiego w Polsce”, a także rządowa „Strategia Wspierania Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego”, podstawa działania Funduszu Inicjatyw Obywatelskich.

V OFIP (19-20 września 2008 roku) „Rzeczypospolita Obywatelska”
Odnosił się do wypracowanej w roku 2005 strategii – sesje OFIP odpowiadały poszczególnym częściom dokumentu. 

VI OFIP (16-17 września 2011 roku) „Odmieniamy przez osoby”
W czasie przygotowań do tego OFIP-u sektor pozarządowy zaangażowany był w pracę nad szeregiem dokumentów przygotowanych przez administrację. Podsumowała to Marzena Mendza-Drozd w tekście „Organizacje pozarządowe w strategii rozwoju kraju”.

VII OFIP (14-15 września 2014 roku) „Działamy dla odmiany”
W ramach przygotowań do OFIP odbyła się praca nad wewnętrzną strategią rozwoju sektora obywatelskiego, omawiane zostały efekty 16 debat zorganizowanych podczas Regionalnych Forów Inicjatyw Pozarządowych, które odbyły się w całym kraju. Przyjęto „Strategiczną Mapę Drogową Rozwoju Sektora Obywatelskiego III sektor dla Polski”.

• Rok 2015 Rząd Prawa i Sprawiedliwości zapowiada pracę nad strategią, w efekcie, wbrew uwagom większości organizacji, powstaje w 2017 roku Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego, a zamiast spójnej strategii – kilka arbitralnie wymyślonych programów wspierania. 

VIII OFIP (8-9 września 2017 roku) „Jedność w różnorodności”
Została stworzona wspólnie przez NGO z całej Polski Kula Wartości sektora. Podsumowano 25 lat rozwoju sektora pozarządowego w Polsce. Przyjęto deklarację dot. Wartości sektora obywatelskiego: „(…) dziś, gdy spór o wartości, spór o dobro wspólne, spór o Polskę przybrał charakter konfliktu dzielącego Polki i Polaków, sektor organizacji obywatelskich staje się szczególnie ważny. Jest miejscem, w którym możliwe jest zachowanie jedności w różnorodności, w którym prowadzi się konstruktywny dialog i merytoryczne rozmowy ponad podziałami politycznymi. Organizacje obywatelskie, ich różnorodne misje, cele i postawy opierając się na wspólnym, europejskim systemie wartości, wzmacniają wspólnotę, która została zdefiniowana w Konstytucji RP(…)”

• Rok 2019 podczas obchodów 4 czerwca Gdańskiego Święta Wolności i Solidarności podpisano deklarację  „Samorządna Rzeczpospolita” . Jej głównym przesłaniem jest wzmocnienie partnerstwa pomiędzy organizacjami społecznymi i samorządem w Polsce.
• Rok 2023 Przed IX OFIP-em organizacje przedstawiają komitetom wyborczym swoje propozycje zmian (nie tylko w sferze wspierania społeczeństwa obywatelskiego) pod hasłem „Mamy pomysł na Polskę„. Zebranych zostało w ramach 17 obszarów ponad 30 dokumentów gotowych ustaw, założeń do ustaw i propozycji rozwiązań najpilniejszych problemów w naszym państwie. Podpisano deklarację na rzecz współpracy, dialogu i dobrego prawa dla organizacji. 

IX OFIP (26-28 czerwca 2024 roku) „Jesteśmy Tu i Teraz”
Po siedmioletniej przerwie spowodowanej pandemią COVID-19 odbył się kolejny OFIP. Przez ten czas sektor obywatelski zmagał się z wieloma wyzwaniami; z kurczącą się przestrzenią dla społeczeństwa obywatelskiego, z zadaniami czasem ponad nasze siły jak pomoc osobom migranckim i uchodźczym na granicy białoruskiej, walką z pandemią, mobilizacją i wsparciem osób uciekających z Ukrainy przed inwazją rosyjską. Dlatego podczas OFIP została uzupełniona Kula Wartości m.in. o bezpieczeństwo, odwagę czy dobrostan. X OFIP-ie wyraźnie wybrzmiały sprawy systemowe, które dotyczą codziennej działalności każdej fundacji czy stowarzyszenia.

• Rok 2026 Do tej pory rządom Koalicji 15 października nie udało się zrealizować znaczącej większości postulatów z 2023 r. 

*Dokumenty przyjmowane podczas pierwszych OFIP-ów zostały ujęte w publikacji wydanej w ramach VII OFIP Zob. Federalist(k)a nr 1(16)/2014, Publikacja w ramach VII ogólnopolskiego Forum Inicjatyw Pozarządowych, red. P. Frączak, W. Czyżewska, R. Skrzypiec, Wydawca Spółdzielnia Kooperatywa Pozarządowa.

autorzy: Piotr Frączak, Weronika Czyżewska-Waglowska